54. Alweer een band? Waar haal je de tijd vandaan? Het oeuvre van NS Dansorkest
Het ontstaan van NS Dansorkest is een gelukkig toeval. Het muziekproject ligt me na aan het hart en heeft, als alle formaties waarin ik gespeeld heb, een geheel eigen dynamiek.
Eerst bestond NS Dansorkest naast Tunnelfist en Life To Us (en voor Jeroen naast Paper Moon, Behave, Mischa en vast nog een paar bands die ik hier vergeet), later ook nog naast Zahnfleisch.
"Waar haalde je de tijd vandaan?" vragen de mensen me wel eens. Ik ben gezegend met een sterk gestel en kan toe met weinig slaap, maar wat mij vooral heel veel tijd brengt, is een efficiënte dagindeling en een hoofd dat niet naar lummelen staat. Ik kijk, behalve voor mijn werk, weinig op schermpjes, niet naar de tv en al helemaal niet op de zwaar overschatte smartphone en dat kloterige internet. Ik kan niet overweg met sociale media en ze interesseren me ook niet. Het gelul over ChatGPT mag men van mij diep in de poeperd steken en YouTube is alleen leuk voor het opzoeken van allerhande prachtige concerten en interviews met muzikanten, schrijvers en filmers waar ik gericht naar op zoek ben.
Ik houd ook niet van voetbal, de Tour de France of schaatsen, en ook dat scheelt me vele uren per week. Ik houd van een borreltje, maar ook tijdens het pimpelen ben ik bezig met muziek, schrijven, lezen, onderzoeken, in elk geval met íets doen.
Ik zit graag met een boekje in een hoekje, met partituren achter het klavier, of met de gitaar op schoot achter de opname-apparatuur. Er is, kortom, tijd zat voor een muzikaal projectje links en een bandje of wat rechts.
NS Dansorkest heeft tot nog toe vier albums en talloze singles uitgebracht. Veel van die singles, maar niet alle, zijn nadien verschenen op albums.
Onze eerste plaat, Naturbreit, staat muzikaal in tussen het huidige NS Dansorkest en Zahnfleisch. Veel teksten zijn van Jeroen. In die tijd had ik mijn handen vol aan twee kleine kinderen en vond niet de rust om te schrijven. Ik had al wél een stapeltje nummers klaarliggen, waar ik de pennevruchten van Jeroen wist in te passen.
In die tijd maakte ik kennis met Simone, de eerste zangeres waarmee NS Dansorkest samenwerkte. Daarnaast zong ook Yke mee, een kennis van mijn broer. Oude getrouwen Jos, Louis en Rebecca uit de bands Tunnelfist, Zahnfleisch en Life To Us waren ook van de partij. Ons aller inspanning leverde een eclectisch, feestelijk plaatje op. Net zoals de eerste van Zahnfleisch, Man Alleen, gekenmerkt door een veelheid aan stijlen, nummers en onderwerpen.
Dat ik in die jaren in de ban was geraakt van Richard Thompson, kun je horen aan de solo op En Garde, het openingsnummer van de plaat. Overigens met één van de smerigste teksten die Jeroen ooit neergepend heeft. Voor De Zekerheid is zonder twijfel zijn meest persoonlijke tekst. Ze is mooi en herkenbaar. Wie heeft er niet zo nu en dan last van dwanggedachtes, gedreven door het verlangen naar rust, ordening en zekerheid?
Op dit werkje was de zang nog in het Duits, Engels en Nederlands. Op alle eropvolgende releases beperkten we ons tot onze moerstaal. Tunnelfist is de enige van onze bands geweest waarin we van begin tot eind consequent de drie talen door elkaar zijn blijven gebruiken. Dat paste bij de manier waarop Jos' brein werkte: impulsief, associatief, zich uitdrukkend met de middelen die hem op dat moment voorhanden waren.
De tweede plaat, Moord In Het Nudistenkamp, kwam pas jaren later tot stand. Met NS Dansorkest hebben we nooit haast gehad. Vaak liggen opnames jaren op de plank voor het albums worden. De drums, bas en gitaar op deze tweede langspeler zijn live opgenomen, de toetsen heb ik later toegevoegd, de zang weer daarna.
Behalve Jos en Louis, deed ook Hanz van Paper Moon mee. Ik ben groot fan van zijn zang. Duister is één van mijn favoriete NS Dansorkestliedjes op deze plaat. Prachtig gezongen. Maar ook Nou Lekker Dan, met een typische Jeroen-tekst, is sterk. Hanz' zang zoekt zich een weg tussen de gitaarakkoorden en -riffjes door. Mooi.
Het titelnummer van de plaat is onovertroffen door toedoen van Jos. Hoor 'm gaan, hoor 'm schmieren, hoor 'm de tekst met de grootste lol de microfoon in spuwen. Hoogtepunt: zijn kakelende lach aan het einde, met daartussendoor wat baldadige opmerkingen over een piemel.
De plaat staat bol van door drum- en basritmes voortgestuwde nummers, meer ideeën dan affe liedjes soms, zoals De Lulkoekmakelaar en Paradijs, Het Einde Der Tijden en Doe De Loonie. Dat leverde gemengde reacties op van fans die eerder iets in de trant van Zahnfleisch hadden verwacht.
De kracht van NS Dansorkest was, is, zoveel mogelijk live vastleggen. Met Zahnfleisch heb ik dat - expres - nooit gedaan , met Tunnelfist pas weer op de allerlaatste plaat, Alle Dertien Kut. Het bracht ons op ideetjes die zich spontaan tot een nummer ontwikkelden, maar de felheid en directheid van het begin vasthouden.
In dezelfde tijd dat ik bezig was met de opnames van Moord In Het Nudistenkamp, die zich over jaren hebben uitgestrekt, werkte ik samen met Rebecca aan NS Dansorkest Doet Het Met Rebecca. En met Simone aan - verrassing! - NS Dansorkest Doet Het Met Simone. De titels zijn natuurlijk bedacht door Jeroen die zijn voorliefde voor het roddelblad-idioom liet spreken.
Zoals op Met Zijn Allen In Een Kelder op NS Dansorkest Doet Het Met Rebecca, dat niet live in de studio opgenomen is, maar door mij thuis in de grondverf gezet met een clicktrack, waarna de anderen hun partijen hebben toegevoegd. Martin bespeelde de bas.
Hij is een technisch bassist en benadert een nummer ook zo. Boudewijn speelt op gevoel en kan geen noot lezen. Martin zet, net als Boudewijn, meteen in, maar heeft de keer erna thuis nagedacht over de partij en 'm misschien zelfs uitgeschreven. Voor de opnames beginnen, legt hij de mogelijkheden steevast aan mij voor. Ik ben dan wel eens gegenereerd, want van ons beiden is hij de meest begaafde. Maar goed, zo werkt het tussen ons en het werkt goed.
De tekst van het nummer schreef ik, al fantaserend, na lezing van een artikel over de vader in Ruinerwold die zijn kinderen jaren in een kelder had vastgehouden. De andere teksten gaan over van alles en nog wat: verliefdheid, wanhoop, muziek, agressie en haat. Zoals gewoonlijk, wanneer je mij aan het woord laat, krijgt de luisteraar een weinig opwekkend mensbeeld voorgeschoteld.
NS Dansorkest Doet Het Met Simone bevat veel persoonlijke teksten. Zingend Over Straat schreef ik toen ik vanaf Zorgvlied naar de crematie van Patricia door de warme meizon naar huis wandelde, mijmerend over het verleden en treurend over haar jammerlijke dood, tegelijkertijd opgelucht, tot mijn schaamte zelfs bijna uitgelaten blij, dat ík nog leefde.
Duister en Het Geluid Van Jouw Stem spreken voor zich. De Duister door Simone is een alternatieve versie van Duister door Hanz op Moord In Het Nudistenkamp. De tekst en toonsoort zijn bijna identiek, maar we hebben er twee heel verschillende liedjes van gemaakt.
De drie albums zijn dan ook in betrekkelijk kort tijdsbestek na elkaar uitgekomen, want ongeveer tezelfdertijd opgenomen en afgerond.
Met de Doet Het Met-releases wilden we onze vaste zangeressen in het zonnetje zetten. Al jaren zingen beide dames vol overgave de liedjes in, schaven aan de regelmatig uit het metrum lopende teksten, komen bij nacht en ontij opdraven aan keukentafels en in duistere oefenkelders, zijn niettemin altijd tiptop voorbereid.
De nummers zijn grotendeels live opgenomen, maar niet allemaal, af en toe valt een straaltje Zahnfleisch-licht de muziekkamer binnen.
Koorts schreef ik in 2008, zittend naast mijn dochter Lotte die met hoge koorts in bed lag. Jeroen maakte er een Rammsteinrocker van, wat goed uitpakt. Simone wil vaak graag rustiger popliedjes doen, maar haar stem leent zich ook uitstekend voor dit soort werk. Het is één van mijn favorieten. Simpel en compromisloos gespeeld zonder een millimeter licht tussen de kieren van het bouwwerk. We hadden 'm in één take staan. Een oud-collega van Jeroen, Igor van der Aart, heeft de opnames en mix voor zijn rekening genomen. Hij wilde graag en mij scheelde het veel tijd. En het is interessant te horen wat anderen maken van jouw geluid. Igor gaf ons een cleanere en scherpere sound dan ik zelf produceer wanneer ik achter de knoppen van het mengpaneel plaatsneem. Bij Koorts, maar niet alleen daar, pakt dat erg goed uit.
Verlies En Dood schreef ik, peinzend hangend over de railing van de veerpont die mij en het gezin van een Thais eiland terugbracht naar het vasteland. Ik was in die tijd nog vrijwel dagelijks met het overlijden van Jos en Patricia bezig. Schrijven hielp.
Niet alle singles hebben de albums gehaald: De Cirkel, In Mijn Droom, Dance, De Zweep, De Zee (Reprise) en Wander Is Geboren.
De Zee (Reprise) is een Zahnfleischachtige-variant op De Zee met Simone, waarop Louis zowel zang als bas voor zijn rekening neemt. In de tijd dat we het nummer opnamen, opereerden Jeroen, Louis en ik gedrieën korstondig onder de naam De Monuta's.
We zouden optreden met Tunnelfist in De Vlla, een kunstcentrum annex poppodium bij mij om de hoek in Amsterdam-Slotervaart, waarin ooit een uitvaartcentrum was gevestigd. Jos zegde een krappe week vantevoren af, omdat hij Sinterklaas ging vieren met collega's, nota bene eind december en wij zaten met de gebakken peren. Onder de toepasselijke naam De Monuta's traden we gedrieën op met een mix van Zahnfleisch- en NS-Dansorkestliedjes. Louis en ik zongen en Sander deed een gastoptreden op Nu Ik Je Niet Meer Zie van NS Dansorkest. In de maanden erna sleutelden we aan nieuwe ideeën, waarvan De Zee haar weg vond naar één van de Doet Het Met-albums en de rest verloren is gegaan in de mist van het verleden.
Dance is een one-off. De Cirkel en In Mijn Droom zijn persoonlijke uitstapjes, waar ik bijna alle partijen voor mijn eigen rekening neem en alleen een beroep deed op Jeroen (drums op De Cirkel) en Rebecca (zang op de refreinen van dat nummer).
De Zweep en Wander Is Geboren komen op rockopera De Zoeker terecht. De rockopera is nog niet af, maar de volgende batch opnames liggen alweer ter beluistering klaar voor onze zangeressen en zangers. NS Dansorkest is nog niet uitgespeeld.